Những điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ

Từ đầu năm tới nay, mặc dù thị trường thế giới có nhiều bất ổn, dệt may và da giày vẫn nằm trong nhóm ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Hai ngành đang đóng góp gần 100 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu mỗi năm và giải quyết việc làm cho hơn 3 triệu lao động.

Tuy nhiên, đằng sau những kết quả tích cực vẫn còn những khó khăn lớn. Với ngành dệt may, tại buổi làm việc với Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Pham Gia Túc diễn ra gần đây, ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho hay, các doanh nghiệp trong nước vẫn đang đối mặt với sự cạnh tranh rất lớn từ khối doanh nghiệp FDI vốn có lợi thế về công nghệ, năng lực quản trị và mạng lưới khách hàng toàn cầu. Bên cạnh đó là thực trạng phụ thuộc đáng kể vào nguồn vải và nguyên phụ liệu nhập khẩu, khiến khả năng tận dụng các ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do chưa đạt như kỳ vọng.

Một khó khăn khác là yêu cầu ngày càng cao từ các thị trường xuất khẩu lớn. Các tiêu chuẩn về phát triển xanh, phát triển bền vững, sử dụng năng lượng tái tạo, truy xuất nguồn gốc hay trách nhiệm lao động đang trở thành "tấm vé thông hành" bắt buộc đối với doanh nghiệp.

Ngành da giày cũng đứng trước vấn đề tương tự. Theo ông Nguyễn Đức Thuấn, Chủ tịch Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam thông tin, tỷ lệ nội địa hóa của ngành đã đạt khoảng 55%, nhưng việc chủ động nguồn nguyên phụ liệu vẫn là bài toán lớn. Chính vì vậy, ông Nguyễn Đức Thuấn đề xuất xây dựng trung tâm nguyên phụ liệu quốc gia theo hướng kết hợp đổi mới sáng tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển chuỗi cung ứng trong nước.

Không chỉ các hiệp hội, nhiều doanh nghiệp cũng kiến nghị tháo gỡ các bất cập liên quan đến hoàn thuế VAT, thủ tục hải quan, thủ tục đầu tư, quy chuẩn môi trường đối với các dự án sản xuất nguyên phụ liệu và hạn chế tình trạng thanh tra, kiểm tra chồng chéo.

Xây dựng thương hiệu, nâng giá trị hàng xuất khẩu

Trước kiến nghị của hai hiệp hội, tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu các bộ, ngành tiếp tục xây dựng cơ chế thông thoáng, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.

Đối với cơ chế hoàn thuế, Phó Thủ tướng yêu cầu thực hiện theo hướng hoàn thuế trước, kiểm tra sau, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Cùng với đó là yêu cầu không để xảy ra tình trạng thanh tra, kiểm tra chồng chéo gây phiền hà cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, vượt lên trên những giải pháp tháo gỡ khó khăn trước mắt, định hướng phát triển mà Phó Thủ tướng đặt ra cho hai ngành lại nằm ở việc nâng cao giá trị gia tăng và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo đó, các doanh nghiệp cần tăng cường xây dựng thương hiệu sản phẩm, thương hiệu doanh nghiệp, qua đó góp phần tạo dựng thương hiệu quốc gia. Đây là giải pháp quan trọng để ngành dệt may và da giày Việt Nam vượt qua ngưỡng gia công, từng bước tham gia sâu hơn vào các khâu thiết kế, phát triển sản phẩm, phân phối và xây dựng giá trị thương hiệu.

Định hướng này hoàn toàn phù hợp với thực tế khi dù xuất khẩu nhiều chục tỷ USD mỗi năm, số lượng thương hiệu thời trang và da giày Việt Nam có chỗ đứng rõ nét trên thị trường quốc tế vẫn còn khá khiêm tốn.

Cùng với phát triển thương hiệu, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các doanh nghiệp tận dụng tối đa các ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và thúc đẩy hình thành ngành công nghiệp thời trang Việt Nam có bản sắc riêng.

Một dư địa lớn khác được nhấn mạnh là thị trường trong nước với hơn 100 triệu dân. Nếu được khai thác hiệu quả, đây không chỉ là thị trường tiêu thụ quan trọng mà còn là nơi để doanh nghiệp xây dựng và khẳng định thương hiệu Việt trước khi mở rộng ra quốc tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, ngành dệt may và da giày cần đẩy mạnh phát triển công nghiệp phụ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, chủ động sản xuất các nguyên phụ liệu từ cúc áo, khóa kéo, nhựa cho tới vải và các vật liệu mới.

Song song với đó là đầu tư cho nguồn nhân lực, đào tạo đội ngũ công nhân lành nghề, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, thương mại điện tử và đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.

Đặc biệt, trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng xanh đang lan rộng trên toàn cầu, yêu cầu phát triển sản xuất xanh, đáp ứng tiêu chuẩn ESG, kinh tế tuần hoàn và nghiên cứu các sản phẩm tái chế từ phụ liệu dệt may, quần áo đã qua sử dụng đang mở ra hướng đi mới cho doanh nghiệp.

Xây dựng thương hiệu là giải pháp quan trọng giúp ngành dệt may, da giày tăng sức cạnh tranh, nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường xuất khẩu.