Nâng tầm giá trị từ tư duy hệ sinh thái

Nằm ở độ cao hơn 1.400 mét so với mực nước biển, xã Suối Giàng, tỉnh Yên Bái từ lâu đã nổi tiếng với hàng nghìn gốc trà Shan tuyết cổ thụ quý hiếm. Tuy nhiên, trong một thời gian dài, mặc dù sở hữu tài nguyên quý nhưng người dân nơi đây vẫn nằm trong diện nghèo, xã nghèo. Hiện ngành trà Việt Nam dù đứng top đầu thế giới về sản lượng xuất khẩu nhưng phần lớn vẫn là trà thô, giá trị gia tăng thấp và thường phải núp bóng các thương hiệu nước ngoài để lên kệ quốc tế.

Nhận diện rõ nỗi đau của ngành trà là có tài nguyên nhưng không làm chủ được giá trị, Nghệ nhân văn hoá trà Đào Đức Hiếu, đại diện thương hiệu trà Shan tuyết cổ thụ Suối Giàng đã chọn Suối Giàng làm điểm khởi đầu cho một cuộc cách mạng về tư duy phát triển. Theo đó, trà không thể mãi được khai thác theo lối manh mún, ngắn hạn nếu muốn giúp người dân thoát nghèo bền vững.

Giải pháp được đưa ra là xây dựng hệ sinh thái du lịch Suối Giàng với một lộ trình bài bản. Thay vì thuyết phục bằng lý thuyết, mô hình làm mẫu đã được triển khai để đồng bào người Mông tận mắt thấy được kết quả. Việc gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn vùng nguyên liệu trà cổ thụ với phát triển du lịch văn hóa đã tạo ra bước ngoặt lớn. Những không gian như Giàng House, Nahi Village hay Không gian văn hóa trà Suối Giàng lần lượt ra đời, không chỉ là điểm dừng chân cho du khách mà còn là nơi kể câu chuyện về di sản trà Việt.

Sự chuyển đổi này đã mang lại sinh kế trực tiếp cho cộng đồng địa phương. Trẻ em được học ngoại ngữ, thanh niên được đào tạo nghề, và chính những người thợ Mông là chủ thể xây dựng nên các công trình văn hóa đạt giải kiến trúc toàn quốc. Quan trọng hơn, quy trình chế biến trà Shan tuyết đã được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế. Từ mức giá vài trăm nghìn đồng mỗi kilogram, trà Shan tuyết cổ thụ Suối Giàng nay đã có những phẩm trà đặc biệt được đấu giá lên tới hàng trăm triệu đồng, đưa thu nhập của các hộ dân tăng lên rõ rệt, khẳng định hướng đi đúng đắn của mô hình kinh tế tập thể tại địa phương.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, nghệ nhân Đào Đức Hiếu nhấn mạnh: "Với tôi, trà không chỉ là thức uống, mà còn là một phần trong đời sống tinh thần của người Việt. Cả một đời, người Việt uống trà: từ lúc sinh ra cho tới khi mất đi, trong mọi nghi lễ, hiếu hỉ, Tết nhất. Bởi vậy, khi nói về văn hóa trà, là đang nói về cốt lõi văn hóa Việt. Tôi mong rằng, từ những sản phẩm nhỏ bé như những búp trà Shan tuyết, Việt Nam sẽ viết nên câu chuyện lớn hơn về một nền kinh tế xanh, văn hóa bản sắc và khát vọng vươn tầm thế giới."

Khát vọng định vị trà Việt trên bản đồ thế giới

Thành công tại Suối Giàng không phải là điểm cuối, mà là mô hình mẫu để lan tỏa tư duy trà tinh hoa ra khắp cả nước. Với tâm niệm đưa trà Việt trở thành "Quốc bảo", nghệ nhân Đào Đức Hiếu đã hiện thực hóa chiến lược xây dựng thương hiệu thông qua việc minh bạch hóa nguồn gốc và nâng cấp giá trị văn hóa cho sản phẩm.

Hệ thống Vietnam Teashop Organic được thiết lập nhằm quy tụ trà hữu cơ từ các vùng di sản, đặt nền móng cho việc truy xuất nguồn gốc khắt khe - một tiêu chuẩn tiên quyết để bước chân vào các thị trường cao cấp. Điểm nhấn trong chiến lược định vị thương hiệu là bộ sưu tập Thập Trà Long Đỉnh, nơi tinh hoa từ mười vùng trà danh tiếng được kết hợp với nghệ thuật sơn mài của làng nghề Hạ Thái. Cách làm này đã thay đổi hoàn toàn phương thức kinh doanh: không bán trà theo sản lượng mà bán bằng câu chuyện và chiều sâu văn hóa.

Khát vọng nâng tầm giá trị trà Việt còn được minh chứng qua những con số kỷ lục tại các phiên đấu giá công khai. Tại Thái Nguyên, vùng chè lớn nhất cả nước, sự đồng hành của tư duy trà tinh hoa đã giúp có những mẻ trà được định giá lên tới 1,5 tỷ đồng, thậm chí 2,68 tỷ đồng mỗi kilogram. Những con số này không đơn thuần là giá trị thương mại, mà là thước đo cho sự thay đổi về tư duy sản xuất: lấy chất lượng thay thế số lượng, lấy tinh hoa thay thế đại trà.

Hiện nay, trà Shan tuyết cổ thụ đã hiện diện trong các không gian văn hóa đương đại như "Việt Nam Ơi - Tinh hoa làng nghề Việt" tại Hà Nội, song hành cùng gốm, lụa và sơn mài. Hình ảnh trà Việt xuất hiện trang trọng trong các buổi tiệc trà di sản, phục vụ các hoạt động đối ngoại và tiếp đón đại biểu quốc tế đã khẳng định một vị thế mới. Trà không chỉ là một thức uống, mà đã trở thành đại sứ văn hóa, tự kể câu chuyện về một Việt Nam bản sắc và tự cường.

Xây dựng thương hiệu trà quốc gia là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự tử tế từ người sản xuất và sự đồng hành của các cơ quan quản lý. Từ những búp trà trên đỉnh Suối Giàng, Việt Nam đang viết tiếp câu chuyện về một nền kinh tế xanh, bền vững, nơi bản sắc văn hóa trở thành động lực quan trọng để thương hiệu Việt vươn tầm thế giới.

Trà Shan tuyết cổ thụ Suối Giàng là di sản quý báu mang giá trị văn hóa và kinh tế đặc sắc. Việc phát triển hệ sinh thái trà gắn với du lịch bền vững không chỉ nâng cao đời sống đồng bào dân tộc Mông, mà còn góp phần khẳng định vị thế thương hiệu quốc gia của ngành trà Việt Nam.