Từ nghề ướp trà truyền thống đến giá trị di sản

Gắn với vùng sen Bách Diệp Hồ Tây, nghề ướp trà sen Quảng An từ lâu đã trở thành một nét văn hóa đặc sắc của Hà Nội. Để có một mẻ trà đạt chuẩn, hoa sen phải được thu hái từ sáng sớm, khi hương thơm còn đọng trong từng cánh hoa. Sau đó, người thợ khéo léo tách lấy gạo sen để ướp cùng trà. Một mẻ trà sen truyền thống phải trải qua nhiều công đoạn từ vào hương, sàng lọc, sấy trà đến bảo quản. Để làm nên một ki lô gam trà sen thượng hạng, người làm nghề phải sử dụng tới hàng nghìn bông sen.

Sự cầu kỳ trong từng công đoạn đã tạo nên giá trị riêng của trà sen Tây Hồ. Chén trà sen từ lâu hiện diện trong đời sống người Hà Nội, gắn với thú thưởng trà, nghệ thuật tiếp khách và những giá trị văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Năm 2026, nghề ướp trà sen Quảng An đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Dấu mốc này không chỉ khẳng định giá trị văn hóa, lịch sử và kỹ thuật thủ công độc đáo của nghề mà còn mở thêm cơ hội để trà sen Hồ Tây được quảng bá rộng rãi hơn.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Hải Linh, Phó trưởng Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị UBND phường Tây Hồ cho biết, phường hiện có một làng nghề truyền thống là nghề ướp trà sen Quảng An, gắn liền với vùng sen Bách Diệp Hồ Tây nổi tiếng. Đây không chỉ là nghề mang đậm bản sắc văn hóa Hà Nội mà còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

"Để bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề, thời gian qua phường Tây Hồ đã hỗ trợ xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại, ứng dụng chuyển đổi số, quảng bá sản phẩm trên các nền tảng trực tuyến, đồng thời gắn bảo tồn nghề với phát triển du lịch văn hóa, du lịch trải nghiệm", ông Linh chia sẻ. 

Theo ông Nguyễn Hải Linh, việc nghề ướp trà sen Quảng An được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia góp phần nâng cao giá trị thương hiệu, tạo điều kiện thuận lợi để quảng bá hình ảnh trà sen Hồ Tây đến đông đảo du khách trong và ngoài nước. Tuy nhiên, quá trình phát triển vẫn còn một số khó khăn do quỹ đất sản xuất làng nghề hạn chế và yêu cầu thu hút thế hệ trẻ tiếp tục gắn bó với nghề. Đây cũng là trăn trở của những người trực tiếp gìn giữ nghề trà sen qua nhiều thế hệ.

Đưa giá trị văn hóa vào sản phẩm du lịch

Câu chuyện về sức sống của làng nghề có thể nhìn thấy rõ từ chính những hộ đang ngày ngày làm trà. Nghệ nhân Nguyễn Thị Thanh Hương, chủ hộ kinh doanh Trà Hương Sen Tây Hồ cho biết, mỗi vụ gia đình bà ướp khoảng 20.000 bông sen. Vào giai đoạn cao điểm của mùa sen, cơ sở cần khoảng 10 lao động thực hiện các công đoạn tách gạo sen, ướp trà, sấy và đóng gói sản phẩm.

Theo Nghệ nhân Nguyễn Thị Thanh Hương, nghề ướp trà sen không phải nguồn thu nhập chính của nhiều hộ dân nhưng đã gắn bó với các gia đình qua nhiều thế hệ. Bởi vậy, điều những người làm nghề mong muốn là tiếp tục gìn giữ phương pháp ướp truyền thống và hương vị đặc trưng của trà sen Hồ Tây.

Tuy nhiên, giữ được nghề cũng cần tạo thêm không gian phát triển cho sản phẩm. Từ thực tế sản xuất, Nghệ nhân Nguyễn Thị Thanh Hương cho rằng cần có sự hỗ trợ trong quảng bá trên nền tảng số, tổ chức các chương trình xúc tiến thương mại, kết nối với doanh nghiệp và đơn vị lữ hành. Các hộ làm nghề cũng mong muốn được tập huấn thêm về thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu và truyền thông số để chủ động mở rộng thị trường. Đặc biệt, một hướng đi được người làm nghề kỳ vọng là đưa chính quy trình ướp trà và không gian văn hóa sen Hồ Tây trở thành trải nghiệm dành cho du khách.

“Nghề trà sen không thể phát triển nếu chỉ bán sản phẩm. Chúng tôi mong có thêm nhiều tour trải nghiệm, để du khách được trực tiếp ra đầm sen, tìm hiểu quy trình ướp trà và thưởng trà ngay tại làng nghề. Khi đó, giá trị của trà sen sẽ không chỉ nằm ở sản phẩm mà còn ở câu chuyện văn hóa phía sau”, Nghệ nhân Nguyễn Thị Thanh Hương cho biết.

Mong muốn của người làm nghề cũng tương đồng với định hướng của chính quyền địa phương. Theo ông Nguyễn Hải Linh, thời gian tới, phường Tây Hồ xác định phát triển làng nghề gắn với du lịch văn hóa là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

UBND Phường Tây Hồ sẽ tiếp tục hỗ trợ xây dựng thương hiệu, ứng dụng công nghệ số trong quảng bá và tiêu thụ sản phẩm; tăng cường kết nối làng nghề với các điểm du lịch, không gian văn hóa và các sự kiện lớn của thành phố. Cùng với đó là khai thác giá trị di sản đã được công nhận để hình thành những sản phẩm du lịch đặc trưng, chú trọng đào tạo, truyền nghề và khuyến khích thế hệ trẻ tham gia gìn giữ nghề truyền thống.

Hiện trên địa bàn phường Tây Hồ có khoảng 45 hộ thường xuyên duy trì nghề ướp trà sen truyền thống. Vào mùa sen, số hộ tham gia các hoạt động thu hái, chế biến, kinh doanh và dịch vụ liên quan tăng lên khoảng 300 hộ.