Từ đặc sản làng quê đến chiến lược quà tặng du lịch

Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) tại Hải Phòng đang bước sang một giai đoạn phát triển mới, khi tư duy triển khai không còn dừng lại ở chuẩn hóa sản phẩm hay xếp hạng sao, mà hướng tới việc tổ chức thị trường và nâng cao giá trị gia tăng cho đặc sản địa phương. Trong đó, mô hình “giỏ quà OCOP” được xem như một cách tiếp cận sáng tạo, đặt sản phẩm nông thôn vào không gian văn hóa - du lịch, biến đặc sản làng quê thành quà tặng có câu chuyện, có bản sắc và có khả năng “xuất khẩu tại chỗ”.

Tính đến cuối năm 2025, Hải Phòng sở hữu 855 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có 647 sản phẩm còn hiệu lực, bao gồm 8 sản phẩm 5 sao cấp quốc gia, 171 sản phẩm 4 sao và 468 sản phẩm 3 sao. Quy mô này không chỉ phản ánh năng lực sản xuất của các địa phương, mà còn cho thấy dư địa rất lớn nếu các sản phẩm được tổ chức lại theo hướng thị trường, thay vì tồn tại rời rạc, manh mún.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, theo bà Hoàng Thị Minh Hằng, Phó Trưởng phòng, Phòng Quản lý Thương mại, Sở Công Thương thành phố Hải Phòng, trong 5 năm qua, thành phố đã có sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy phát triển OCOP. Thay vì tập trung chủ yếu vào công tác đánh giá, xếp hạng sản phẩm, các chính sách hỗ trợ đã được cụ thể hóa theo hướng lấy thị trường làm trung tâm, ưu tiên khâu tiêu thụ và mở rộng đầu ra. Câu hỏi cốt lõi không còn là “sản phẩm đạt mấy sao”, mà là “bán cho ai” và “bán như thế nào”.

Trong bối cảnh đó, mô hình “giỏ quà OCOP” được triển khai như một giải pháp marketing mang tính bản địa hóa cao. Thông qua các cuộc thi thiết kế giỏ quà do Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố phối hợp tổ chức, các sản phẩm OCOP đặc trưng của Hải Phòng được lựa chọn, sắp xếp và thiết kế thành những bộ quà tặng mang dấu ấn vùng miền. Thay vì xuất hiện đơn lẻ trên kệ hàng, sản phẩm OCOP được đặt trong một chỉnh thể thẩm mỹ, tiện lợi và giàu giá trị biểu trưng.

Cách làm này giúp thay đổi diện mạo của nông sản địa phương, đồng thời mở ra không gian tiêu thụ mới thông qua các chương trình du lịch, dịch vụ và quà tặng. Với du khách, một giỏ quà OCOP không chỉ là món quà mang về, mà còn là sự kết tinh của văn hóa, tập quán và tri thức bản địa. 

Song song với việc tổ chức lại hình thức sản phẩm, Hải Phòng cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong giới thiệu và quảng bá OCOP. Trung tâm Khuyến công và Tư vấn phát triển công nghiệp thuộc Sở Công Thương đang vận hành sàn trưng bày và giới thiệu sản phẩm trực tiếp tại số 9 Lạch Tray, nơi các sản phẩm OCOP đạt tiêu chuẩn VietGAP và đặc sản tiêu biểu được trưng bày theo hướng chuyên nghiệp.

Ở kênh trực tuyến, sàn thương mại điện tử hoaphuong.gov.vn được triển khai với điểm nhấn là cho phép mỗi doanh nghiệp, mỗi chủ thể OCOP tự kể câu chuyện về sản phẩm của mình. Yếu tố “kể chuyện” này trở thành một phần quan trọng của marketing bản địa, giúp người tiêu dùng không chỉ mua sản phẩm, mà còn tiếp cận được chiều sâu văn hóa và tâm huyết của người sản xuất phía sau mỗi đặc sản.

Hệ sinh thái “xuất khẩu tại chỗ”

Từ mô hình giỏ quà OCOP, Hải Phòng đang từng bước định hình tầm nhìn “xuất khẩu tại chỗ”, trong đó khách du lịch, đặc biệt là khách quốc tế, trở thành nhóm người tiêu dùng tiềm năng ngay tại địa phương. Theo bà Hoàng Thị Minh Hằng, OCOP được định hướng tiếp cận thị trường quốc tế trước hết thông qua thương mại điện tử xuyên biên giới và kênh khách du lịch, với hình thức tiêu dùng tại chỗ hoặc mang đi như một dạng xuất khẩu trực tiếp.

Thực tế triển khai cho thấy, bên cạnh những tín hiệu tích cực từ thị trường, Hải Phòng vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn về hạ tầng và logistics. Phần lớn các chủ thể OCOP là hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ, quy mô hạn chế, thiếu kho bãi, kho lạnh bảo quản, khiến chi phí vận chuyển và đóng gói tăng cao. Đây là yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của sản phẩm, đặc biệt khi tham gia vào các giỏ quà OCOP phân khúc trung và cao cấp.

Theo bà Hoàng Thị Minh Hằng, khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu chủ trương hay thiếu kênh tiêu thụ, mà ở khoảng cách giữa yêu cầu ngày càng cao của hệ thống phân phối hiện đại và năng lực ứng thực tế của nhiều chủ thể OCOP. 

Không ít sản phẩm đã vào được siêu thị nhưng không duy trì được lâu do sản lượng không ổn định hoặc hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ. Đây chính là “đề bài” mà Hải Phòng đang tập trung giải quyết thông qua các chương trình hỗ trợ chuẩn hóa theo yêu cầu của kênh phân phối.

Mô hình “giỏ quà OCOP” của Hải Phòng cho thấy, khi nông sản được đặt trong một hệ sinh thái văn hóa - du lịch và được hỗ trợ bởi nền tảng số, giá trị của sản phẩm không còn dừng ở vật chất. Từ những đặc sản làng quê, OCOP Hải Phòng đang từng bước trở thành những “đại sứ bản địa”, mang theo câu chuyện, bản sắc và khát vọng vươn ra thị trường rộng lớn hơn, bắt đầu ngay từ chính nội lực của địa phương.