Gìn giữ tinh hoa nghề truyền thống

Khi xu hướng phát triển du lịch gắn với bản sắc văn hóa địa phương ngày càng phổ biến tại Việt Nam, nhiều sản phẩm truyền thống đang được khai thác theo hướng vừa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng đa dạng, vừa tạo thêm không gian trải nghiệm cho khách du lịch. Tại Sa Pa (tỉnh Lào Cai), Hợp tác xã Làng Thổ Cẩm Lan Rừng là một trong những đơn vị điển hình lựa chọn hướng đi này để phát triển thương hiệu thổ cẩm, đưa sản phẩm thủ công truyền thống đến gần hơn với du khách trong và ngoài nước.

Theo bà Cung Thanh Mai, Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Thổ Cẩm Lan Rừng, trước đây, hợp tác xã chỉ kinh doanh đồ lưu niệm, mở cửa hàng bán thổ cẩm cho khách nước ngoài trên phố Cầu Mây với số lượng không đáng kể. Trong quá trình làm nghề, bà Mai nhiều lần chứng kiến cảnh phụ nữ, trẻ em người Mông, người Dao từ những bản làng xa xôi mang các món đồ lưu niệm, miếng vải thổ cẩm ra trung tâm Sa Pa để bán. Hình ảnh ấy khiến bà suy nghĩ về việc tạo dựng một không gian sản xuất, nơi phụ nữ địa phương có thể làm nghề, tăng thêm thu nhập cho gia đình.

Từ mong muốn đó, Làng Thổ Cẩm Lan Rừng tìm cách đưa thổ cẩm vào những vật dụng gần gũi với đời sống. Khăn trải bàn, chăn, ga trải giường, gối tựa, túi xách và các sản phẩm trang trí nội thất lần lượt được phát triển từ chất liệu, hoa văn mang đậm bản sắc dân tộc.

Thổ cẩm cũng được sử dụng để trang trí bàn ghế, đôn ghế, tạo nên những sản phẩm kết hợp giữa công năng hiện đại và nét thủ công truyền thống. Những bức tranh treo tường, tranh tơ từ chất liệu thổ cẩm mở rộng thêm cách thể hiện hoa văn, màu sắc văn hóa vùng cao trong không gian sống.

Sự thay đổi không nằm ở việc từ bỏ những giá trị cũ, mà ở cách đưa giá trị ấy đến gần hơn với nhu cầu sử dụng của khách hàng. Nếu trang phục truyền thống gắn với đời sống văn hóa của từng cộng đồng, các sản phẩm nội thất và đồ dùng lại tạo thêm cơ hội để thổ cẩm xuất hiện thường xuyên trong nhà hàng, khách sạn, quán cà phê và gia đình.

Sản phẩm của hợp tác xã đã được một số nhà hàng, khách sạn tại Sa Pa và các địa phương sử dụng để trang trí không gian. Đây là hướng phát triển giúp thổ cẩm tiếp cận nhóm khách hàng ngoài thị trường quà lưu niệm, đồng thời mở rộng khả năng ứng dụng của sản phẩm thủ công truyền thống.

Danh mục sản phẩm của Lan Rừng hiện có trang phục dân tộc, khăn, túi, gối, tranh thổ cẩm, khăn trải bàn, đồ trải giường và các sản phẩm trang trí nội thất. Cơ sở còn phát triển thiết kế đồng phục mang sắc thái dân tộc cho ngành dịch vụ, đưa họa tiết truyền thống vào những sản phẩm có mục đích sử dụng cụ thể.

Với hướng đi này, xây dựng thương hiệu không chỉ dừng ở việc giới thiệu một sản phẩm mang tên Lan Rừng. Điều quan trọng là tạo ra những mặt hàng có thể đáp ứng nhu cầu thực tế, đồng thời giữ được dấu ấn văn hóa làm nên sự khác biệt. Mỗi sản phẩm cần có công năng phù hợp, mẫu mã đáp ứng thị hiếu và chất liệu, hoa văn đủ sức gợi nhắc đến bản sắc thổ cẩm Sa Pa.

Để thương hiệu có thêm cơ hội phát triển, Lan Rừng xác định tiếp tục nâng cao chất lượng, hoàn thiện mẫu mã, bao bì, nhãn mác và mở rộng các kênh tiêu thụ. Đây cũng là những yêu cầu đặt ra khi sản phẩm thủ công truyền thống muốn tiếp cận thị trường rộng hơn, thay vì chỉ phụ thuộc vào lượng khách mua sắm trực tiếp tại điểm du lịch.

Gắn thương hiệu thổ cẩm với trải nghiệm du lịch

Không chỉ đẩy mạnh hoạt động sản xuất và kinh doanh thổ cẩm, Làng Thổ Cẩm Lan Rừng còn phát triển thêm không gian tham quan, trải nghiệm nghề thủ công và các dịch vụ phục vụ du khách. Tại địa chỉ ngõ 81, đường Điện Biên Phủ, Sa Pa, Lào Cai, sản phẩm thổ cẩm được giới thiệu trong một không gian kết hợp giữa văn hóa bản địa, ẩm thực và lưu trú.

Cách làm này đưa sản phẩm đến gần hơn với du khách thông qua trải nghiệm trực tiếp. Thay vì chỉ nhìn ngắm hoặc lựa chọn những món đồ đã hoàn thiện, khách tham quan có thể tìm hiểu các công đoạn thủ công, khám phá cách tạo hoa văn và thử sức với một số hoạt động gắn với nghề truyền thống.

Các hoạt động tại Lan Rừng gồm trải nghiệm nhuộm chàm, vẽ sáp ong tạo hoa văn trên trang phục người Mông, thêu hoa văn thổ cẩm và tạo hình tranh từ sợi tơ. Đây là những trải nghiệm giúp du khách tiếp cận các kỹ thuật thủ công theo cách trực quan hơn, đồng thời hiểu thêm về sự khéo léo và công sức cần thiết để tạo nên sản phẩm.

Bên cạnh đó, du khách có thể lựa chọn trang phục dân tộc, chụp ảnh trong không gian trang trí bằng thổ cẩm và tìm mua các sản phẩm làm quà lưu niệm. Những hoạt động này tạo nên mối liên hệ giữa sản phẩm, người làm nghề và câu chuyện văn hóa phía sau mỗi họa tiết.

Khi được đặt trong không gian trải nghiệm, thổ cẩm không còn chỉ là món hàng để mua bán. Một chiếc khăn, chiếc túi hay sản phẩm trang trí có thể gắn với ký ức về chuyến đi, những công đoạn thủ công đã được tìm hiểu và nét văn hóa mà du khách trực tiếp cảm nhận tại Sa Pa. Đây là lợi thế của việc kết hợp sản phẩm truyền thống với du lịch, bởi giá trị của sản phẩm được truyền tải thông qua cả trải nghiệm chứ không chỉ qua hình thức bên ngoài.

Hoạt động kinh doanh của Lan Rừng còn có nhà hàng, khu cà phê và hệ thống lưu trú. Nhà hàng Thổ Cẩm phục vụ ẩm thực vùng cao, đồng thời có khả năng phục vụ các đoàn lên tới 400 thực khách và cung cấp dịch vụ tổ chức sự kiện, gala dinner, lửa trại, biểu diễn nghệ thuật dân tộc, hoạt động tập thể.

Việc kết hợp các dịch vụ giúp Lan Rừng mở rộng cách tiếp cận du khách, tạo điều kiện để khách tham quan có thể trải nghiệm nghề thủ công, ăn uống và nghỉ ngơi tại cùng một điểm đến. Trong không gian ấy, sản phẩm thổ cẩm cũng được sử dụng để trang trí, góp phần tạo dấu ấn riêng cho cơ sở.

Không chỉ phục vụ khách đến tham quan trực tiếp, Lan Rừng còn định hướng tăng cường liên kết với các công ty lữ hành, điểm tham quan, cơ sở lưu trú và đơn vị cung cấp dịch vụ du lịch. Cơ sở đặt mục tiêu nâng cao chất lượng lưu trú, ăn uống, chú trọng thái độ phục vụ, vệ sinh, an toàn và trải nghiệm của khách hàng; đồng thời phát triển các chương trình tìm hiểu nghề truyền thống gắn với văn hóa bản địa và cảnh quan Sa Pa.

Theo bà Cung Thanh Mai, để thương hiệu phát triển ổn định, câu chuyện văn hóa cần đi cùng chất lượng sản phẩm, khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường và hiệu quả kinh doanh. Việc hoàn thiện mẫu mã, nhãn mác, mở rộng kênh phân phối và tăng cường quảng bá là những công việc cần được thực hiện thường xuyên, thay vì chỉ dựa vào sức hút của điểm đến du lịch.

"Thời gian tới, đối với sản phẩm thổ cẩm, hướng phát triển được xác định là mở rộng kênh tiêu thụ thông qua cửa hàng tại điểm du lịch, cơ sở lưu trú, hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại và các kênh bán hàng trực tuyến. Việc quảng bá trên nền tảng số, mạng xã hội cũng sẽ được đẩy mạnh nhằm tăng độ tiếp cận của thương hiệu tới nhiều tệp khách hàng", bà Cung Thanh Mai nhấn mạnh.

Với một thương hiệu gắn liền với bản sắc văn hóa, phát triển không có nghĩa là thay đổi những giá trị cốt lõi để chạy theo thị hiếu. Điều cần thiết là tìm được cách thể hiện phù hợp để sản phẩm truyền thống tiếp tục được sử dụng, được đón nhận và có thêm cơ hội tạo sinh kế cho người làm nghề. Đó cũng là hướng đi để Thổ cẩm Lan Rừng góp phần đưa những nét văn hóa đặc trưng của Sa Pa đến gần hơn với đời sống hiện đại.